👶 Her Çocuk Dâhîdir.... İspatlandı

Mihaly Csikszentmihalyi araştırmalarına göre büyük çoğunluğun dâhî kabul ettiği şahısların bazı ortak kişilik özelliklerini şöyle sıralar:

1. Dehâlar yüksek fiziksel enerjiye sahiptirler; ama aynı zamanda sessiz ve sakindirler.
Büyük bir konsantrasyonla, canlı ve tutkulu şekilde uzun saatler çalışırlar. Bu enerji, zannedildiği gibi doğuştan gelen bir özellik değil; sonradan üretilen bir özelliktir. Beynin ve kalbin bir konuya odaklanmasıyla ilgilidir. Burada önemli olan, dehâların enerjilerini kontrol edebilmeleridir. Onlar; takvim, saat ya da dış bir yönlendiriciye başvurarak kendilerini idare etmezler. İhtiyaç duyduklarında hemen bir konu üzerine yoğunlaşabilirler. Bu yüksek konsantrasyonu genlerinden dolayı değil; deneme-yanılma yoluyla, amaçlara ulaşmada başarılı stratejiler geliştirmeleri sayesinde elde ederler.


2. Dehâlar zeki görünürler; ama doğaldırlar.
Hatta fiiliyatta ne kadar zeki oldukları tartışılır. Başka bir ifadeyle, hem derin bir içgörüye hem de çocukça bir ruha sahiptirler. Akla gelen ilk örneklerden biri Wolfgang Amadeus Mozart’tır. Mozart, bu iki boyutu kendi bünyesinde birleştirmiş bir sanatçıydı.


3. Dehâlar oyun ile disiplini bir potada eritirler.
Yaptıkları işi eğlenceli bir oyun kıvamında ele alırlar; ama bunda aşırıya kaçmazlar. Her şeyi oyuna dönüştürüp işin ciddiyetini incitmezler. Heykeltıraş Nina Holton’a göre, insanlara heykeltıraş olduğunuzu söylediğinizde bunun ne kadar heyecan verici bir iş olduğunu söylerler. Ancak onun bu tür sorulara cevabı şöyledir:
“Evet, çok heyecan verici ve yaparken zevk duyuyorum. Ama bu iş aynı zamanda bir marangozun ya da boyacının yaptığı işten farksız!”
Ona göre insanlar, işin bir tarafını öne çıkarırken diğer tarafını ihmal etmektedirler.


4. Dehâlar hem gerçeklik duygusuna hem de güçlü bir fantezi kabiliyetine sahiptirler.
Sanat ve bilim, mevcut dünyadan farklı bir dünya tasavvur edebilme yeteneğiyle ilgilidir. Toplumun geri kalanı bu görüşleri gerçeklikle ilgisiz fanteziler olarak görebilir. Haklıdırlar da. Ancak sanat ya da bilim dediğimiz şey, mevcut gerçeklik diye düşündüğümüz sınırların ötesine geçebilmekle ilgilidir.


5. Dehâlar hem dışa dönük hem de içe dönüktürler.
Bizler genellikle bunlardan birine eğilimliyizdir. Ya kalabalık içinde oluruz ya da camdan dışarıdaki yağmuru seyrederiz. Fakat son psikolojik araştırmalar, dışa dönüklük ve içe dönüklüğün her insanda bulunan temel kişilik özellikleri olduğunu göstermektedir. Dehâların farkı, bu ikisi arasında çok iyi bir denge kurmalarıdır.


6. Dehâlar hem alçakgönüllü hem de onurludurlar.
Bu durum aslında anlaşılırdır. Çünkü onlar, kendilerinden önce yapılmış ve keşfedilmiş eserlerin farkındadırlar. Bu farkındalık onları alçakgönüllü kılar. Ama aynı zamanda kendileri de önemli katkılar sunmuşlardır. Bu yüzden alçakgönüllülüğü zillete dönüştürmeden, onurlarını korumayı bilirler.


7. Dehâlar hem asi hem de muhafazakârdırlar.
Öncelikle bir kültürü benimseyip içselleştirmeden kâşif olmak mümkün değildir. Sadece geleneksel olmak, değişime kapalı bir alan oluşturur. Öte yandan geçmişte değer verilmiş şeyleri tamamen göz ardı ederek sürekli farklılık peşinde koşmak da nadiren gerçek bir ilerleme doğurur.


Geleneksel hayat kalıpları içinde yaşayan sanatçı Eva Zeisel’in eserleri bugün Museum of Modern Art’ın seçkin koleksiyonlarında sergilenmektedir. Ona göre, “dehâ olmak” başlı başına bir amaç olamaz. Çünkü yalnızca farklı olmaya çalışmak negatif bir motivasyondur. Büyük üretimler, negatif eğilimlerden doğmaz. Dehâca üretim ancak olumlu bir motivasyonla başarıya ulaşabilir. Bu, işin gelenek tarafıdır. Ancak dehâ aynı zamanda, geleneğin güvenli çerçevesinin dışına çıkma cesaretini de gösterebilmelidir.


8. Dehâlar yaptıkları işe tutkuyla bağlanırlar; ama aynı zamanda son derece objektif bir bakış açısına da sahiptirler.
Tutku, zorluklar karşısında yılmamayı sağlar. Objektiflik ise ortaya sağlam ve nitelikli bir ürün çıkmasını mümkün kılar.